Sarian pleit voor meer acceptatie van mensen met verward gedrag (13-01-2020)

Dit artikel is onderdeel van een reeks van tien verhalen over Noord-Veluwse inwoners die zelf of in hun omgeving te maken hebben met stigma van psychische aandoeningen. Harderwijk en de Noord-Veluwse gemeenten willen op deze manier aandacht besteden aan dit thema.

Sinds zijn pubertijd heeft haar zoon de diagnose schizofrenie. Twintig jaar later raakt het haar nog als ze er over praat. Sarian Verbaak (64 jaar) pleit voor meer acceptatie van mensen met verward gedrag. Mét aandacht voor de naasten van deze mensen. “Het is mijn missie geworden. We moeten door de vooroordelen heen breken. Dat kan alleen maar als mensen weten hoe de vork in de steel zit.”

“Vanaf dag één ben ik heel open en eerlijk naar de buitenwereld geweest. Ik zie dat er bij naasten veel schaamte is. Mensen durven er niet voor uit te komen dat hun partner of familielid een psychiatrische aandoening, autisme, hersenletsel of wat dan ook heeft. Ze zijn huiverig omdat je al snel een stempel krijgt: je wordt op het gedrag aangekeken en afgerekend. Want je ziet aan de buitenkant vaak niets aan iemand. Dan is de gedachte: hij of zij moet gewoon normaal doen. Als iemand dat niet doet, dan had je je kind beter moeten opvoeden. Maar zo werkt het niet.”

Twee gezinsleden met een diagnose

Ze is alleenstaand en heeft twee zoons van 40 en 38 jaar oud. De jongste zoon heeft inmiddels een gelukkig gezin, de oudste kreeg de diagnose schizofrenie toen hij 19 jaar was. “De aanloop naar de eerste psychose van mijn zoon duurde ongeveer een jaar. In die tijd was ik nog getrouwd: mijn man was uitgezonden naar Bosnië. Daar openbaarde zijn manisch depressiviteit zich. Tot die tijd was het bij hem nooit gekomen tot een uitbarsting. Voor mij vielen de puzzelstukjes op zijn plaats. Binnen een jaar had ik ineens twee psychiatrisch patiënten in het gezin.”

Haar huwelijk hield geen stand. “Mijn ex-man had er veel moeite mee dat zijn zoon ook een aandoening had. Daar konden we samen niet over praten. Hij veroordeelde onze zoon: ‘doe toch eens normaal’, zei hij. Maar hij is niet normaal, hij is ziek. Ik was er enorm door op mijn ziel getrapt. Die tijd herinner ik me als één zware worsteling. Voor ons samen, maar ook voor mij alleen. Ik heb mijn man altijd naar eer en geweten gesteund, ook in zijn ziekte. Maar we leefden uiteindelijk als twee vreemden in huis. In 2007 zijn we gescheiden. Hij is nu geëmigreerd en ik zorg alleen voor mijn zoon.”

Grootheidswaan en vernielingen

Sarian vertelt hoe mensen op haar reageerden als ‘moeder van’: “Toen mijn zoon nog niet in een instelling woonde, deed hij wel gekke dingen in het dorp. Ruiten intrappen bijvoorbeeld. Dat deed hij ook in ons eigen huis. Dat hakte er behoorlijk in bij mij. Ik begrijp dat zijn gedrag angst oproept, maar mensen hebben snel hun oordeel klaar zonder te weten wat er aan de hand is. Ik merkte dat mensen met andere ogen naar mij keken. Sommigen kozen ineens een ander pad in de winkel. Ik dacht: je ontloopt me. Het liefst wilde ik wegkruipen in mijn schulp. Maar je moet de confrontatie aan durven gaan en open en eerlijk blijven. Zodat ze weten dat hij geen crimineel is, maar een verward en ziek persoon die hulp nodig heeft.”

Haar zoon is zich er niet bewust van dat mensen hem anders benaderen. “Hij heeft geen ziekte-inzicht. Hij heeft grootheidswanen. Hij kan alle computers in de wereld besturen, is directeur van alles en iedereen. En iedereen is gek, behalve hij. Ik heb diepe bewondering voor het feit dat hij ondanks zijn angsten nooit depressief is geweest.”

Voorheen woonde hij een tijd zelfstandig, tegenwoordig in een instelling. Dat geeft haar rust. “Hij is chronisch psychotisch en kampte met enorme angsten. Vorig jaar heeft hij meegedaan met een pilot voor een nieuw medicijn. Zijn angsten zijn daardoor gelukkig afgenomen, maar de psychose is nog steeds in alle heftigheid aanwezig. Dat kan niet onder controle worden gebracht. En dus zijn er nog steeds excessen. Zo heeft hij laatst nog een deur geforceerd en hij trapt nog steeds ruiten in. Ondanks zijn psychose is hij heel open en eerlijk. Tegen de verzorging ook. Hij zegt het als hij drugs heeft gebruikt. En als hij iets vernield, komt hij terug om zijn excuses aan te bieden. Hij legt uit waarom hij dat deed in alle hevigheid van zijn psychose.”

Een rijk mens dankzij steun van anderen

Ondanks dat het niet altijd gemakkelijk is geweest, voelt Sarian zich naar eigen zeggen een schatrijk mens. “Ik heb een lieve familie en vriendenkring. In zulke tijden leer je wie je vrienden zijn. Als naaste heb jij óók ondersteuning nodig, anders trek je het niet.”

Ze geeft lezingen over stigmatisering. Dat is een uitweg voor haar machteloosheid: “Ik wil graag een steentje bijdragen. Ik kan mijn zoon niet helpen of beter maken. Ik kan er wel voor hem zijn. Hoe je dat doet zonder jezelf te verliezen, dat moet je leren. In het begin ging ik iedere dag naar hem toe. Nu ga ik er één keer in de week heen: afhankelijk van zijn situatie is dat een bezoekje van een uur of soms maar vijf minuten.”

“Met mijn lezingen kan ik iets doen. Ik leg uit wat de ander kan doen, want de ander kan zich machteloos voelen als hij of zij geconfronteerd wordt met naasten of familieleden van mensen met verward gedrag. Ik benadruk altijd: ga naar mensen toe. Liever je ongemakkelijkheid benoemen dan ervoor weglopen. Zeg simpelweg: ik weet niet wat ik moet zeggen, maar weet dat ik er voor je ben.”  

De cursus Grip op verwardheid

Ze volgde de training Grip op verward gedrag. “Dat was heel interessant, al was er voor mij weinig nieuwe informatie. Belangrijk is om personen met verward gedrag altijd respectvol te benaderen. Niet iemand ontlopen, een grote mond geven of uitschelden. Maar gewoon doen zoals je zelf behandeld wil worden. ‘Luisteren zonder oordelen’ is een kreet uit training. Andere tips zijn bijvoorbeeld altijd in ‘ik’ persoon praten. Niet: ‘dat doe jij verkeerd’, maar:  ‘ik zou het zo doen omdat dat makkelijker is’. Dat zijn belangrijke tips om mee te geven. Ook voor medewerkers bij gemeente, woningstichting of politie die veel in contact komen met personen met verward gedrag. Goede voorbeelden kent ze ook. Mijn zoon heeft in een psychose wel eens gezegd tegen een wijkagent: ‘Er zit een crimineel op mijn bank, die mij wil vermoorden’. Waarop de wijkagent zijn knuppel pakte en de onzichtbare crimineel uitschakelde.”

Vraag of contact?

Bezoek ons stadhuis
Havendam 56, Harderwijk

Contact & openingstijden